Preventie tekenbeet en Lyme

Informatie over de preventie van een tekenbeet en het verwijderen van een teek. Verder wordt aangegeven waarop men moet letten na een tekenbeet. Met tekenbeet wordt hier de beet van een teek bedoeld. De voor de ziekte van Lyme kenmerkende huiduitslag (vaak ook tekenbeet genoemd) die kan ontstaan na een tekenbeet, heet erythema migrans en wordt ook op deze pagina besproken.

---

Tekenbeet voorkomen

* In de natuur op de paden blijven.

Een tekenbeet voorkomen begint met het contact met teken te voorkomen. Zolang men in de natuur op (verharde) paden blijft, en niet in aanraking komt met grassen, struiken, bomen, e.d., dan is de kans op een tekenbeet waarschijnlijk uiterst klein.

* Goed sluitende kleding dragen.

Wanneer met niet op de paden blijft: bijv. broekspijpen in sokken, pet opzetten. Voor kinderen geldt het advies om een pet te dragen des te meer, vanwege hun kleinere lengte en speelse gedrag. Kinderen hebben vaker dan volwassenen een tekenbeet op het hoofd.

* Na mogelijk contact het lichaam controleren op teken.

Hiermee kan echter niet elke tekenbeet worden voorkomen, omdat teken heel klein kunnen zijn en gemist kunnen worden.

Let op! de larven en nimfen (jonge teekjes) kunnen kleiner zijn dan een millimeter!

Verder hebben honden en katten vaak een tekenbeet als men zich in een gebied met veel teken bevindt. Ook kan een kat of hond teken (al dan niet vastzittend) mee naar huis nemen, zodat men zelfs binnenshuis een tekenbeet kan oplopen.

Meer over de preventie van teken en tekenbeten.

Teken verwijderen

* Gevonden teken zo snel mogelijk verwijderen. Als een teek al in de huid vastzit, gebruik dan bijv. een tekentang of tekenpincet. Niet elke tekentang of tekenpincet werkt even goed, vooral kleine teken en volgezogen teken zijn vaak lastig te verwijderen. Probeer de teek in ieder geval zo dicht mogelijk op de huid (bij de kop) beet te pakken en niet in het lichaam van de teek te knijpen.

* Trek m.b.v. de tekenverwijderaar de teek voorzichtig recht uit de huid. (eventueel met een licht draaiende beweging).
* Irriteer de teek niet met olie, alcohol of vuur e.d., dit verhoogt de kans op besmetting!
* Desinfecteer het bijtwondje na verwijdering van de teek met alcohol 70% of met jodium. De tekentang/tekenpincet kan na gebruik in kokend water worden gedesinfecteerd of op een door de fabrikant aangegeven manier.

* Sommige teken zijn besmet met Borrelia Burgdorferi, de bacterie die verantwoordelijk is voor de ziekte van Lyme. Teken kunnen ook nog andere ziekteverwekkers bij zich dragen.
* Hoe sneller verwijderd, hoe kleiner de kans op besmetting. Teken zoeken eerst een goed plekje en moeten hun steeksnuit eerst in de huid brengen. Dit neemt enige tijd in beslag.

Tip! noteer datum en plaats van een tekenbeet; dit is nuttig als later blijkt dat men besmet is geraakt. De tekenbeet kan men al weer vergeten zijn.

Er is ook een aparte pagina over het verwijderen van teken.

De ziekte van Lyme, met erythema migrans (EM)

* Een besmetting met de Lyme-bacterie na een tekenbeet herken je het duidelijks aan het onstaan van een rode plek die groter wordt en vaak één of meerdere ringen vormt: een erythema migrans (EM). Deze uitslag kan zich dagen tot weken (soms langer) na de tekenbeet vormen, en duidt op besmetting. Het is belangrijk te weten dat deze huiduitslag niet bij elke besmetting onstaat. Men kan de ziekte van Lyme ook krijgen zonder een erythema migrans. Verwar de EM niet met een klein rood plekje dat eruit ziet als een muggebeet; dat is slechts een irritatie van de huid door de beet.

Een erythema migrans ("tekenbeet") op het bovenbeen van een 5-jarig jongetje. De huiduitslag is niet altijd zo mooi ringvormig, er zijn ook varianten mogelijk. Meer fotos.. (foto: DermAtlas)

Tip! Maak een foto van de EM en noteer de datum van de foto; omcirkel de EM met een balpen en neem een paar dagen later weer een foto, zodat het groter worden van de EM aan te tonen is. Het beste zou zijn om elke dag een foto te maken, zodat het verloop van de huiduitslag te zien is. Houdt ook van evt. andere symptomen de data bij.

Let op! Veel mensen zijn ongemerkt door een teek gebeten en slechts een gedeelte van de mensen die besmet worden, krijgt een EM. Ook is het EM soms moeilijk zichtbaar, doordat het heel licht is, of op een onzichtbare plek zit (bijv. onder het haar of op de rug).

* Bij het verschijnen van een EM moet er onmiddelijk antibiotica worden genomen, zonder te wachten op uitslagen van testen. Er moet niet onnodig tijd worden verspild: hoe langer men besmet is, hoe moeilijker het is om te genezen.
* De ILADS adviseert bij een EM al 6 weken in hoge dosis. De standaard behandelingen zijn volgens de ILADS vaak niet afdoende, o.a. omdat de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt zeer geavanceerd is.

Zie ook de aparte pagina met informatie over de erythema migrans.

De ziekte van Lyme, zonder erythema migrans (EM)

* Als met besmet raakt, kan men weken tot maanden na de besmetting griepachtige klachten krijgen, maar dat kan ook uit blijven.
* Maanden tot jaren later kan men zeer diverse klachten krijgen, maar het is dan moeilijk om de juiste diagnose te krijgen.

* Zonder een EM zal de arts testen laten doen. Vaak gebruikt men de elisa-test en de westernblot-test, waarmee men antilichamen tegen de Lyme-bacterie probeert aan te tonen. Deze testen moeten gebruikt worden ter ondersteuning van de klinische diagnose en niet andersom. Ze zijn namelijk niet betrouwbaar en gevoelig genoeg en kunnen daarom nooit de ziekte van Lyme uitsluiten.

* Er moet dus gekeken worden naar de symptomen en de ziektegeschiedenis. Als er sprake is van diverse multi-systemische klachten (bijv. neurologisch, reumatisch, dermatologisch enz.) en er is geen duidelijke verklaring voor, dan is er reden om de diagnose "ziekte van Lyme" te beoordelen. Helemaal als men zich een tekenbeet kan herinneren, waarna de klachten zijn ontstaan.

* Bij langdurige besmetting is het veel moeilijker om te genezen. De Lyme-bacterie gaat o.a. vaak in het centraal zenuwstelsel zitten; vandaar dat Lyme-patiënten vaak neurologische en psychologische klachten hebben.
* Verder heeft de Lyme-bacterie diverse zeer geavanceerde overlevingsstratigieën, waarmee hij aan het immuunsysteem en antibiotica kan ontsnappen.
* Volgens de ILADS is hierdoor langdurige (maanden tot jaren) antibiotica-behandeling in hoge dosis nodig.

Tot slot

*Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat huisartsen in 2005 bij circa 17.000 mensen in Nederland de ziekte van Lyme hebben vastgesteld. Dat aantal is 5.000 meer dan in 2001 en een bijna drievoudige toename sinds 1994. Merk op dat dit alleen diagnoses zijn die zijn vastgesteld door huisartsen, en dat er ook wel diagnoses gemist zullen worden.

NB: Uit eerdere gegevens was al gebleken dat jaarlijks naar schatting ruim een miljoen Nederlanders een tekenbeet oploopt!

* Dit betekent dat er ieder jaar tienduizenden mensen besmet worden met de Lyme-bacterie, velen zonder dat te weten.
* Doordat de diagnose moeilijk is en artsen nog weinig van de ziekte van Lyme afweten, zullen veel mensen met de ziekte van Lyme een andere diagnose krijgen, zoals bijv. fibromyalgie, MS of chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS/ME).
* Onbehandelde Lyme kan zeer ernstige gevolgen hebben.